Türk Kültürü ve Tarihinde Bozkurt

SЧSTЄM · 21.07.07, 00:52

Bozkurt'un Türk destanlarındaki dolayısıyla Türk Milleti'nin inanışlarındaki rolü üç şekildedir:

- Ata olarak Bozkurt
- Rehber olarak Bozkurt
- Kurtarıcı olarak Bozkurt

Bozkurt'tan türemiş olmak inancı Türklere uzun zaman boyunca büyük bir gurur emniyet ve geleceğe güvenle bakma duygusu vermiştir. Bazı Türk destanlarında ana bazı Türk destanlarında baba olarak görülen Bozkurt çok defa Türk neslinin yok olacağı zaman ortaya çıkmakta ve Türklerin neslinin devam etmesini sağlamaktadır. Böylece Türklerin soyunu kutsallaştırmaktadır. Türklerin millet hayatında büyük tesiri olacak hareketlere girişecekleri zamanlarda Bozkurt onlara yol göstermekte rehberlik yapmaktadır. Ergenekon Destanı'nda ve Kut Dağı efsanesinde Bozkurt milli bir kılavuz rolünü oynamaktadır. Türk'ün zor duruma düştüğü zaman Bozkurt'un ortaya çıkarak onu kurtarması evladı üzerine eğilen bir *****n veya babanın şefkat duygusunu hatırlatacak derecede derin bir mana da taşımaktadır. Sanki Bozkurt manevi bir alemden Türk Milleti'nin akıp giden hayatını devamlı takip etmekte ve onların başının sıkıştığı çaresiz kaldıkları zaman ortaya çıkarak yol göstermektedir. Türk tarihinde pek çok kahraman Bozkurt simgesi ile temsil edilmiştir. Aşına sözcüğünün hem Bozkurt anlamına gelmesi hem de Hun ve Göktürk hükümdar sülalesinin adı olması rastlantı değildir.

Eski Türkçe'de Bozkurt'a "Kök Böri" (veya "Börü") adı verilirdi. Buradaki "Böri" (ya da "Börü") sözcüğü "Kurt" anlamına gelirken "Kök" de bugünkü "Gök" sözcüğünün eski söyleniş biçimidir. Fakat Kök (Gök) kelimesi mavi rengi tasvir etmek veya gökyüzünden bahsetmek için değil "Ulu" anlamında kullanılır. Mesela "Kök Tengri" "Ulu Tanrı" anlamına gelir.

Türk destanları arasında milli motifler bakımından özellikle dikkat çekenler şunlardır:

- Oğuz Destanı.
- Bozkurt Destanı.
- Ergenekon Destanı.
- Göç Destanı.

Bu dört destandaki ortak ve temel motif Bozkurt'tur. Oğuz Destanı'nda seferleri sırasında Oğuz Kağan'a Bozkurt yol gösterip kılavuzluk yapmış Oğuz Kağan'ın orduları bu sayede zaferler kazanmıştır.

Bozkurt Destanı'nda ayakları ve kolları kesilip ölüme terk edilen bir oğlan çocuğunu dişi bir kurt iyileştirip beslemiş; düşman askerlerinin genci öldürmek istemesi üzerine de Altay Dağları'na kaçırıp kurtarmıştır. Daha sonra dişi kurt bu çocuktan gebe kalarak 10 oğlan doğurmuştur. Bu oğlanların büyüyüp çoğalması ile Türk soyu eriyip gitmekten kurtulmuştur. Hükümdar olan Aşına Bozkurt'un anısını unutmadığını göstermek için çadırının önüne kurt başlı bir bayrak dikmiştir.

Ergenekon Destanı'nda ise Bozkurt demir dağı eritip çıkan Türklere yol göstermiştir. Ergenekon'dan çıktıktan sonra Türklerin ilk hükümdarı Börte-Çine (Boz-Kurt) adını almıştır. Göç Destanı'nda ana yurtlarından ayrılmak zorunda kalan Türklere bir Bozkurt yol göstermiştir.

Bu destanlarda Bozkurt'un şu nitelikleri ortaya çıkmaktadır:

- Soyun devamını sağlamak.
- Türklere kılavuzluk etmek.
- Türkleri felaketlerden kurtarmak.

Kurt Türk efsanelerinde merkezi bir konumdadır. Gök Türk kağan sülalesi olan Aşına ailesinin atası bir dişi kurt idi. Gök Türk kağanları atalarının anısına saygı olarak otağlarının önüne altından kurt başlı bir tuğ dikerlerdi. Böylece kurt başlı sancak Türklerde kağanlık (hakanlık) alameti olmuştur. Ancak bu gelenek yalnızca Gök Türklere özgü olmayıp kökeni Asya Hun Türklerine ve Türklerin eski atalarına değin gider. M.Ö.'ki Asya Hunları'nda ve hatta o çağlarda Batı Türkistan'da yaşayan U-sun (Wu-sun) Türkleri'nde tıpkı bildiğimiz Bozkurt Destanı'nda olduğu gibi kurttan türeme efsanesi ve dişi kurdun verdiği süt ile beslenme inancı yaşıyordu. Aynı efsane Tabgaç Türklerinde de vardı; Tabgaç ülkesinde "kurt dağları" "kurt ırmakları" bulunmaktaydı. Uygur Türklerinin kökenlerine ilişkin bir efsane de onları kurda bağlıyordu (Uygur Kağanlığı Göktürk Kağanlığı'nı takiben kurulan bir Türk devleti olup onun devamıdır).

Kurt eski Türk kültüründe "at" ile birlikte en önemli yeri tutan hayvandır. Türkler kendilerinin kurt soyundan indiklerine seferlerde kendilerine kurdun yol gösterdiğine inanmışlardır. Türkler güçlü ve saldırgan bir hayvan olan kurdu kendilerine simge olarak seçtikleri gibi komşuları da onları kurttan türemiş saldırgan karakterli insanlar olarak tanımışlardır.

Gök Türklere göre dişi kurt "ulu ana" Uygur Türklerine göre de erkek kurt "ulu ata"dır. Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz'a her sefere çıkışında gök bir kurt öncülük eder. Cengizname'de Alanguva gökten inen bir kurttan gebe kalır ve doğan çocuğun soyundan da Cengiz Han gelir.

Dede Korkut Öyküleri'nde kurt yüzünün mübarek olduğu belirtilir. Yine Dede Korkut Öyküleri'nden birinde Salur Kazan kurtla haberleşir kendisine yurdundan haber vermesini ister.

Etnoloji bilimine göre kurt motifi Türkler için ''tipik''tir; yani başka kavimlerde görülmeyen etnografik bir belirtidir. Eski Çin kaynaklarında bile Türk soyundan olan kavimler "Kurt'tan Türeyenler" olarak tanımlanırken Türk soyundan olmayan kavimler "Kurt'tan Türeyenlerden Değildirler" biçiminde ayırt edilmiştir.

Türk destanlarında kurt yol gösteren sıkıntılı anlarda yardıma yetişen bir varlıktır. Uygur Türklerinin Kutlu Dağ Destanı'nda kurt ülkeye bolluk ve mutluluk getirdiğine inanılan kutlu bir kayanın Çinlilere verilmesinden sonra üzerine uğursuzluk çöken ülkenin açlığa mahkum olması üzerine kendilerine yeni bir yurt arayan Türklere kılavuzluk etmişti.

Batıda (11. yüzyılın sonu) Kuman Türklerinde yardımına başvurulduğuna ilişkin kayıtlar bulunan kurdun kılavuzluk işlevi 2. yüzyılın ortalarına değin gitmektedir. 160-170 yılları arasında topraklarından ayrılmak zorunda kalan Tabgaç Türklerinin ataları (yani Hun Türkleri) bir Bozkurt'un önderliğinde yolsuz dağlardan aşabilmişlerdi.

En büyük ve en eski Türk destanı olan Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz Kağan gün ışığının içinden çıkan bir Bozkurt'un öncülüğünde dünyayı fethetmiştir. Şimdiki Bulgaristan topraklarında bulunan Madara'daki kaya kabartmasında görkemli bir atlı biçiminde gösterilen Kurum Han'ın yanındaki kurt tasviri de Türk bozkurt geleneğinin taşa işlenmiş örneklerinden biridir. Kurt motifi çobancılık ve besicilikle (Eski Türklerin ekonomisi hayvan besiciliğine dayanır) olan sıkı ilgisinden ötürü bozkırlı ve doğrudan doğruya Türk'tür. Bundan dolayı bugün dahi dünya Türkleri arasında söylenen masal ve halk öykülerinde hem ata hem de kurtarıcı-kılavuz nitelikleri ile Bozkurt bütün Türkler tarafından kutlu sayılmış ve Türklüğün milli simgesi olmuştur. Bozkurt destanlarda Türk'ün yaşam ve savaş gücünü temsil eder.

Türkler kahramanlarını gök kurtlara benzetmiş kağanlarının gövde yapılarına bile kurt çizgisini işlemişlerdir. Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz'un beli kurt beline benzetilir. Aynı destanda Oğuz Kağan hükümdarlığını halka bildirdiğinde "Kök Böri bolsungıl uran" ("Gök Börü olsun savaş narası") demiştir. Yine Oğuz Destanı'nda Türk ordularına gök tüylü gök yeleli bir erkek kurt yol gösterir.

Kırgız Türklerinin büyük destanı Manas Destanı'nda kurt bir düş yorumu olarak karşımıza çıkar. Destana göre Manas Han'ın karısı Kanıkey Hatun düşünde bir eğe görür ve eğeyi alıp saklar. Ertesi gün uyanınca ülkenin deneyimli yaşlı kişilerine düşünü anlatır. Yaşlı kişiler bu düşü duyunca sevinip Kanıkey Hatun'a şöyle derler: "Senin çocuğun gök yeleli korkunç bir kurt gibi olacak..." Kırgız Türkleri cins ve güzel atlara da ''Kök Böri'' (Gök Kurt Boz Kurt) adını verirlerdi...

aek_42 · 12.01.08, 14:29

teşşekürler bak bida böyle yapma

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Rakı'nın Adabı ve Kültürü	ibiramcan	Kültür	0	31.07.07 15:28
Bozkır Kültürü 1-2-3	ibiramcan	Türk Tarihi & Türk Büyükleri	0	26.07.07 14:46
Formula 1 Tarihinde Bir İlk	ibiramcan	Diğer Sporlar	0	25.06.07 12:06
Irak'taki Türk kültürü	Shakespeare	Kültür	0	09.06.07 07:11
Türk Tarihinde Göç Hareketleri	memati	Türk Tarihi & Türk Büyükleri	0	07.04.07 03:13

21.07.07, 00:52	#1
SЧSTЄM	Türk Kültürü ve Tarihinde Bozkurt Bozkurt'un Türk destanlarındaki dolayısıyla Türk Milleti'nin inanışlarındaki rolü üç şekildedir: - Ata olarak Bozkurt - Rehber olarak Bozkurt - Kurtarıcı olarak Bozkurt Bozkurt'tan türemiş olmak inancı Türklere uzun zaman boyunca büyük bir gurur emniyet ve geleceğe güvenle bakma duygusu vermiştir. Bazı Türk destanlarında ana bazı Türk destanlarında baba olarak görülen Bozkurt çok defa Türk neslinin yok olacağı zaman ortaya çıkmakta ve Türklerin neslinin devam etmesini sağlamaktadır. Böylece Türklerin soyunu kutsallaştırmaktadır. Türklerin millet hayatında büyük tesiri olacak hareketlere girişecekleri zamanlarda Bozkurt onlara yol göstermekte rehberlik yapmaktadır. Ergenekon Destanı'nda ve Kut Dağı efsanesinde Bozkurt milli bir kılavuz rolünü oynamaktadır. Türk'ün zor duruma düştüğü zaman Bozkurt'un ortaya çıkarak onu kurtarması evladı üzerine eğilen bir *****n veya babanın şefkat duygusunu hatırlatacak derecede derin bir mana da taşımaktadır. Sanki Bozkurt manevi bir alemden Türk Milleti'nin akıp giden hayatını devamlı takip etmekte ve onların başının sıkıştığı çaresiz kaldıkları zaman ortaya çıkarak yol göstermektedir. Türk tarihinde pek çok kahraman Bozkurt simgesi ile temsil edilmiştir. Aşına sözcüğünün hem Bozkurt anlamına gelmesi hem de Hun ve Göktürk hükümdar sülalesinin adı olması rastlantı değildir. Eski Türkçe'de Bozkurt'a "Kök Böri" (veya "Börü") adı verilirdi. Buradaki "Böri" (ya da "Börü") sözcüğü "Kurt" anlamına gelirken "Kök" de bugünkü "Gök" sözcüğünün eski söyleniş biçimidir. Fakat Kök (Gök) kelimesi mavi rengi tasvir etmek veya gökyüzünden bahsetmek için değil "Ulu" anlamında kullanılır. Mesela "Kök Tengri" "Ulu Tanrı" anlamına gelir. Türk destanları arasında milli motifler bakımından özellikle dikkat çekenler şunlardır: - Oğuz Destanı. - Bozkurt Destanı. - Ergenekon Destanı. - Göç Destanı. Bu dört destandaki ortak ve temel motif Bozkurt'tur. Oğuz Destanı'nda seferleri sırasında Oğuz Kağan'a Bozkurt yol gösterip kılavuzluk yapmış Oğuz Kağan'ın orduları bu sayede zaferler kazanmıştır. Bozkurt Destanı'nda ayakları ve kolları kesilip ölüme terk edilen bir oğlan çocuğunu dişi bir kurt iyileştirip beslemiş; düşman askerlerinin genci öldürmek istemesi üzerine de Altay Dağları'na kaçırıp kurtarmıştır. Daha sonra dişi kurt bu çocuktan gebe kalarak 10 oğlan doğurmuştur. Bu oğlanların büyüyüp çoğalması ile Türk soyu eriyip gitmekten kurtulmuştur. Hükümdar olan Aşına Bozkurt'un anısını unutmadığını göstermek için çadırının önüne kurt başlı bir bayrak dikmiştir. Ergenekon Destanı'nda ise Bozkurt demir dağı eritip çıkan Türklere yol göstermiştir. Ergenekon'dan çıktıktan sonra Türklerin ilk hükümdarı Börte-Çine (Boz-Kurt) adını almıştır. Göç Destanı'nda ana yurtlarından ayrılmak zorunda kalan Türklere bir Bozkurt yol göstermiştir. Bu destanlarda Bozkurt'un şu nitelikleri ortaya çıkmaktadır: - Soyun devamını sağlamak. - Türklere kılavuzluk etmek. - Türkleri felaketlerden kurtarmak. Kurt Türk efsanelerinde merkezi bir konumdadır. Gök Türk kağan sülalesi olan Aşına ailesinin atası bir dişi kurt idi. Gök Türk kağanları atalarının anısına saygı olarak otağlarının önüne altından kurt başlı bir tuğ dikerlerdi. Böylece kurt başlı sancak Türklerde kağanlık (hakanlık) alameti olmuştur. Ancak bu gelenek yalnızca Gök Türklere özgü olmayıp kökeni Asya Hun Türklerine ve Türklerin eski atalarına değin gider. M.Ö.'ki Asya Hunları'nda ve hatta o çağlarda Batı Türkistan'da yaşayan U-sun (Wu-sun) Türkleri'nde tıpkı bildiğimiz Bozkurt Destanı'nda olduğu gibi kurttan türeme efsanesi ve dişi kurdun verdiği süt ile beslenme inancı yaşıyordu. Aynı efsane Tabgaç Türklerinde de vardı; Tabgaç ülkesinde "kurt dağları" "kurt ırmakları" bulunmaktaydı. Uygur Türklerinin kökenlerine ilişkin bir efsane de onları kurda bağlıyordu (Uygur Kağanlığı Göktürk Kağanlığı'nı takiben kurulan bir Türk devleti olup onun devamıdır). Kurt eski Türk kültüründe "at" ile birlikte en önemli yeri tutan hayvandır. Türkler kendilerinin kurt soyundan indiklerine seferlerde kendilerine kurdun yol gösterdiğine inanmışlardır. Türkler güçlü ve saldırgan bir hayvan olan kurdu kendilerine simge olarak seçtikleri gibi komşuları da onları kurttan türemiş saldırgan karakterli insanlar olarak tanımışlardır. Gök Türklere göre dişi kurt "ulu ana" Uygur Türklerine göre de erkek kurt "ulu ata"dır. Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz'a her sefere çıkışında gök bir kurt öncülük eder. Cengizname'de Alanguva gökten inen bir kurttan gebe kalır ve doğan çocuğun soyundan da Cengiz Han gelir. Dede Korkut Öyküleri'nde kurt yüzünün mübarek olduğu belirtilir. Yine Dede Korkut Öyküleri'nden birinde Salur Kazan kurtla haberleşir kendisine yurdundan haber vermesini ister. Etnoloji bilimine göre kurt motifi Türkler için ''tipik''tir; yani başka kavimlerde görülmeyen etnografik bir belirtidir. Eski Çin kaynaklarında bile Türk soyundan olan kavimler "Kurt'tan Türeyenler" olarak tanımlanırken Türk soyundan olmayan kavimler "Kurt'tan Türeyenlerden Değildirler" biçiminde ayırt edilmiştir. Türk destanlarında kurt yol gösteren sıkıntılı anlarda yardıma yetişen bir varlıktır. Uygur Türklerinin Kutlu Dağ Destanı'nda kurt ülkeye bolluk ve mutluluk getirdiğine inanılan kutlu bir kayanın Çinlilere verilmesinden sonra üzerine uğursuzluk çöken ülkenin açlığa mahkum olması üzerine kendilerine yeni bir yurt arayan Türklere kılavuzluk etmişti. Batıda (11. yüzyılın sonu) Kuman Türklerinde yardımına başvurulduğuna ilişkin kayıtlar bulunan kurdun kılavuzluk işlevi 2. yüzyılın ortalarına değin gitmektedir. 160-170 yılları arasında topraklarından ayrılmak zorunda kalan Tabgaç Türklerinin ataları (yani Hun Türkleri) bir Bozkurt'un önderliğinde yolsuz dağlardan aşabilmişlerdi. En büyük ve en eski Türk destanı olan Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz Kağan gün ışığının içinden çıkan bir Bozkurt'un öncülüğünde dünyayı fethetmiştir. Şimdiki Bulgaristan topraklarında bulunan Madara'daki kaya kabartmasında görkemli bir atlı biçiminde gösterilen Kurum Han'ın yanındaki kurt tasviri de Türk bozkurt geleneğinin taşa işlenmiş örneklerinden biridir. Kurt motifi çobancılık ve besicilikle (Eski Türklerin ekonomisi hayvan besiciliğine dayanır) olan sıkı ilgisinden ötürü bozkırlı ve doğrudan doğruya Türk'tür. Bundan dolayı bugün dahi dünya Türkleri arasında söylenen masal ve halk öykülerinde hem ata hem de kurtarıcı-kılavuz nitelikleri ile Bozkurt bütün Türkler tarafından kutlu sayılmış ve Türklüğün milli simgesi olmuştur. Bozkurt destanlarda Türk'ün yaşam ve savaş gücünü temsil eder. Türkler kahramanlarını gök kurtlara benzetmiş kağanlarının gövde yapılarına bile kurt çizgisini işlemişlerdir. Oğuz Kağan Destanı'nda Oğuz'un beli kurt beline benzetilir. Aynı destanda Oğuz Kağan hükümdarlığını halka bildirdiğinde "Kök Böri bolsungıl uran" ("Gök Börü olsun savaş narası") demiştir. Yine Oğuz Destanı'nda Türk ordularına gök tüylü gök yeleli bir erkek kurt yol gösterir. Kırgız Türklerinin büyük destanı Manas Destanı'nda kurt bir düş yorumu olarak karşımıza çıkar. Destana göre Manas Han'ın karısı Kanıkey Hatun düşünde bir eğe görür ve eğeyi alıp saklar. Ertesi gün uyanınca ülkenin deneyimli yaşlı kişilerine düşünü anlatır. Yaşlı kişiler bu düşü duyunca sevinip Kanıkey Hatun'a şöyle derler: "Senin çocuğun gök yeleli korkunç bir kurt gibi olacak..." Kırgız Türkleri cins ve güzel atlara da ''Kök Böri'' (Gök Kurt Boz Kurt) adını verirlerdi...

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

Türk Kültürü ve Tarihinde Bozkurt

Türk Kültürü ve Tarihinde Bozkurt

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

Benzer Konular