Anadolu'da çok eski zamanlardan beri, bir ‘su kültürü', ‘hamam geleneği' olduğu bilinir. Ama bu kültüre güncellik katan, onu ölümsüzleştiren ‘Türk hamamları' olmuştur.

Türkler Asya'da yaşarlarken de ‘mançu' dedikleri buharlı hamamları vardı. İşte, Asya'dan getirdikleri ile Anadolu'da buldukları hamam kültürü birleşti ve ortaya yeni bir ‘Türk Hamamı' sentezi çıktı. Onların gelenekleri, inançları, yaşam felsefeleri içinde hamamlar müesseseleşti ve Anadolu'dan Avrupa'ya, Macaristan'a kadar ulaştı. Birçok Avrupalı ressam, Türk hamamı ve hamamda kadın topluluklarını konu olarak tablolarına işledi.

ÖZEL HAMAM GÜNLERİ

Hamamlar, tüm toplumun hizmetine sunulmuştu. Kadınlar ve erkekler, ayrı ayrı zamanlarda gelir, yıkanırlardı. Bu, toplumsal bir yaşam biçimiydi. Kadınlar, önemli bazı günleri hamamda kutlardı.
Düğün başlamadan bir gün önce yapılan ‘gelin hamamı töreni'; doğan bebenin kırkıncı günü kutlanan ‘kırk hamamı'; ailede ölüm olmasından yirmi gün sonra tüm akrabaların eş dostla birlikte gittiği ‘yas alma hamamı'; bir dilekte bulunan kişinin isteği gerçekleştiğinde yapılan ‘adak hamamı'; ev sahibinin, konuğunu tanıştırmak için akrabalarını ve dostlarını hamama davet ettiği ‘misafir hamamı'; dini bayramlardan önce gidilen ‘bayram hamamı'...

ALLAH NAZARDAN SAKLASIN

Ayrıca hamamlar, kadınların güzellik enstitüsüydü de. Yüz, saç, vücut bakımı, bazı rahatsızlıkların çeşitli bitkilerle, yağlarla tedavisi, hamamda yapılırdı gün boyu. Kadın, ruhunu, bedenini, böylece güçlendirir ve güzelleştirirdi. Terleyen beden, ipekten, ketenden yapılmış, ele geçirilen keselerle ovulur, cilt ölmüş derilerinden temizlenir, defalarca sabunlanır, tüm toksinlerden arınırdı. Kadın, kederlerden temizlenmiş hissederdi kendini.



Güzelliğiyle dikkat çeken kadınlara; “Seni saran ölmesin”, “Allah nazardan saklasın.” Kurna başında yıkanan tombul kadınlara: “Maşallah, iyi kocanın karısı kurna başında belli olur!” denirdi. Anasının yanında hamama gelmiş biraz kabaca erkek çocuklarına yaşlı kadınlar laf atarlardı: “A yavrum! Oldu olacak, anan, babanı da getirseydi!”

Genç kızları, erkek anaları, oğulları için hamamda görüp beğenirdi. Böylece, kadınların toplu halde yıkandıkları, temizlendikleri, bakım gördükleri ve toplumsal yaşamlarının tüm renkleri, bir kültür-sanat şölenine dönüşürdü.

HAMAM EŞYALARI
Hamam içinde sürdürülen böylesi yaşamda kullanılan malzemelerin hepsi özenle hazırlanmıştı. Her kadının 13-14 çeşit birbirinden farklı hamam eşyası bulunurdu. Bugün bu örneklerin her biri birer sanat eseri olup, bizlere Türk Hamam Kültürü'nün ne denli zengin olduğunu kanıtlar. Bu özet bilgilerin ışığında, elimizde bulunan örneklere şöyle bir bakalım:



Her ailenin kendi beğenisine ve varlığına uyan bir çift ‘hamam tası' vardı. Büyüğü erkeğin, küçüğü kadınındı. Çünkü şöyle bir inanç vardı: “Aynı hamam eşyasını kullanan karı–kocalar geçimsiz olur”. Hamam taslarının birçok çeşidine rastlıyoruz. Göbekli, kabartmalı, kakmalı, balıklı, gümüş hamam tası, bakır hamam tası, pirinç hamam tası gibi. Sabunluk; madeni, oval, altı süzgeç gibi delikli, üzerinde sapı olan bir tür çantaydı. İçine, sabun, tarak, ovunma, sabunlanma keseleri konurdu. Hamamda, soyununca mücevherlerin konduğu, balkabağı şekline benzeyen madeni bir muhafaza da bulunurdu. Hamam aynaları; gümüşten, ahşaptan, oval veya yuvarlak olarak yapılırdı.



NALINLARIN MÜZİKAL TINILARI

Ayağa giyilen şık nalınlar; ahşaptan oyularak özel bir şekil verilip, çeşitli tekniklerle süslenmiştir. Yerden bir hayli yüksektir. Bu şekil, hamamda yıkananların sabunlu sularının ayaklara değmemesini sağlar.



Gümüş şıngırdaklı nalınlar, genç kadınların yürüyüşlerine müzikal bir ahenk de katardı. Sık ve seyrek tarakların en makbulü, fildişinden olanlarıydı. Bu tarakların üzerleri, gümüş ve altın plakalarla süslenirdi.
Hamam peştamalları; modern, ekose desenler verilerek dokunurdu. Dokuma tekniği, ipeği, ipliğiyle, Tayland'da dokunan ve kadınlarının giysi olarak bedenlerini sardıkları kumaşlara benzerdi. Kadınlar hamamda soyunduktan sonra, bu peştamalı göğüs üzerinden dola***** sarardı. Hamam havluları; çeşitli işleme türleriyle bezeliydi. Yıkandıktan sonra kadınlar üç parça havluya bürünürdü. Bunlardan en büyüğü bele, orta boydaki omuza, en küçüğü başa sarılırdı. En kaliteli havlular Bursa'da dokunurdu. Saçlar havluyla kurulanıp tarandıktan sonra, saçın nemini alsın diye başa

beyaz tülbent bağlanırdı. Hamama gidince yere hamam yaygısı serilirdi. Bu yaygı beyaz üzerine ortası kırmızı kareli, kenarları kırmızı çizgili havlu türü bir dokumaydı. Üzerine bohçalar konur ve orada soyunup giyinilirdi.



‘Hamam Cübbesi' gelin hamamı töreninde geline giydirilirdi; bu özel giysi, ipek kumaşlardan yapılırdı. Önü boydan boya açıktı. Yaka ve ön kenarları, sırtı, çeşitli nakışlarla süslüydü. Kısa kollu, bir tür Japon kimonosu gibi, çıplak bedene giyilir, belden bir kuşakla bağlanırdı. Bu giysilerle gelin ve genç kadınlar müzik eşliğinde hamamda, fıskiyeli havuzun çevresinde oynarlardı. Bu sırada, iki çalgıcı kadının biri tefle, diğeri zilli maşayla çeşitli oyun havaları çalar, birlikte söylerlerdi; büyük bir neşe içinde gelin hamamı sona ererdi.

GECE-GÜNDÜZ SICAK SU

Böylesi günlerin topluca kutlandığı hamamlar, şehirlerde, kasabalarda, bazen köylerde de bulunurdu ve tüm topluma açıktı. Ayrıca, sarayların, konakların, kasırların, İstanbul yalılarının, kasaba, kent konaklarının özel hamamları da vardı. Genellikle bahçeye kurulan hamamla konak arasında çiçeklerle donatılmış ‘limonluk' denilen bir koridor bulunurdu. Konaktan hamama, hamamdan konağa gidip gelmeler bu çiçekli koridordan yapılırdı.

çok şaşırdım mehmet abi nerden buldun..