Tolunoğulları Beyliği

ibiramcan · 13.09.07, 22:30

Dokuzuncu asırda Mısır ve Suriye’ye hâkim olan Türk-İslâm devletlerinden.
Tolunlular İslâm halifeliği toprakları içinde kurulan ilk müstakil Türk siyasi teşekkülüdür. Kurucusu Oğuz Türklerinden Ahmed bin Tolun idi. Halifelik merkezi Bağdat yakınlarındaki Samarra’da bulunuyordu.

Ahmed’in babası Tolun Abbâsi Halifesi El-Mu’tasım (838-842) zamanında cesareti ve bilgisiyle şöhret yapmış bir zâttı. Ahmed de aynı derecede cesur ve bilgili bir şahsiyetti. Abbasi valisinin vekili olarak Mısır’a geldi. Mısır valisi oldu. Nüfuzunu Filistin ve Suriye’ye kadar genişletti. Ülkesinde imar faaliyetlerinde bulunup lüzumlu askerî tedbirleri alarak kuvvetli bir ordu kurdu. Abbasiler Irak’taki zenci esirlerle meşgul olurken istiklâlini ilan etti (868).

Ahmed bin Tolun Mısır maliyesinde ıslahat yaptı. Mısır ahalisini darlıktan kurtarması sebebiyle çok sevilip tutuldu. Kısa zamanda Şam Halep Antakya şehirleriyle birlikte Suriye’yi idaresine aldı. Adana ve Tarsus bölgesini de ülkesine bağladı. Ahmed bin Tolun’un 884’te vefatıyla yerine oğlu Humâreveyh geçti.

Humâreveyh (884-896) zamanında Tolunoğullarının ikbali daha da parladı. Devletin sınırları; Toroslar El-Cezire ve Irak’a kadar genişledi. 892’de yeni Abbasî halifesi olan El-Mu’tezid hilâfete gelişinde Humâreveyh ve onun vârislerine üç yüz bin dinar vergi mukabilinde otuz yıl süreyle Mısır ile Toros sıradağlarına kadar Suriye’yi ve Musul hariç El-Cezire’yi verdi. Antlaşma daha sonra Tolunluların çok az lehine olacak şekilde yeniden tanzim edildi. Humâreveyh kızı Kadr-ün-Nedâ’yı Abbasî halifesine destanlaşan bir merasimle verdi. Humâreveyh Suriye’ye yaptığı bir sefer sırasında köleleri tarafından otuz iki yaşındayken öldürüldü (896). Humâraveyh’in genç yaşta öldürülmesi Tolunoğulları Devleti ve Mısır için büyük bir talihsizlik oldu.

Yerine geçen oğlu ve kardeşleri istiklallerini koruyamadılar. Suriye çölündeki sapık Karmatileri kontrol edememeleri halifenin büyük bir ordu göndermesine sebep oldu. Mısır ve diğer ülkeleri Abbasi Halifesi El-Muktefi’nin kumandanı Muhammed bin Süleyman tarafından ele geçirilerek bölge valilerinin idaresine verildi. Tolunoğlu hanedanı mensupları Bağdat’a götürüldü (905).

Tolunoğulları zamanında Mısır altın çağını yaşadı. İktisadî ve ticarî bakımdan gelişip zenginleşti. Halkın üstündeki ağır malî yükler kaldırılarak refah seviyesi yükseltildi.İmar faaliyetlerinde bulunulup büyük mimarî eserler yapıldı. Güçlü bir donanma kuruldu. Ahmed bin Tolun Kahire yakınlarına Fustât şehrini inşa ettirip burayı başşehir yaptı. Tolunlulardan kalma Tolunoğlu Ahmed Camii 9. yüzyılda yapılmasına rağmen çeşitli istilâ ve zamanın tahribatına uğradığı halde hâlâ ibadete açıktır. Tolunoğlu Ahmed Camii yanında vakıf olarak hastane eczane ve iki de hamam vardı. Yeni inşa edilen Fustât ve El-Ketâ’i’de hükümdarın sarayı etrafında kumandanların konakları; iktisadî ticarî ve sosyal hayatın vazgeçilmez müesseseleri olan pek çok cami çarşı han hamam değirmen ve fırın vardı. El-Ketâ’i’de askerî iskân milliyetlere göreydi. Her kavmin mahalleri ayrıydı. Tolunlular ordusunun mevcudu yüz bine yaklaşırdı. Ordu Türk ve Sudanlılardan meydana gelirdi. Ordunun kışlaları kumandanların konakları etrafındaydı.

Tolunoğulları devrinde Mısır başta edebî tarihî dînî ve felsefî ilimler olmak üzere muhtelif ilim sahalarında büyük gelişme gösterdi. İlme ve âlimlere önem veren emirlerin evleri birer ilim merkezi hâlindeydi. Tolunoğlu hükümdarları halka karşı cömert davrandıklarından şair ve edipler onların ihsanlarına nail olmak için etraflarına toplanmışlardı. Bu devirde Arap dili ve edebiyatı üzerinde çalışan El-Velid bin Muhammed et-Temîmî Ahmed bin Câfer ed-Dineverî ile tefsir hadis fıkıh ve kıraat ilimlerinde Kadı Bekkar bin Kuteybe Debi bin Süleymân el-Murâdî ve Ebû Câfer Tahavî bölgede yaşayan âlimlerin ileri gelenlerindendiler.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder
Stil
Normal Hybrid-Şeklinde gösterime geç Ağaç şeklinde gösterime geç

Benzer Konular
Konu	Konuyu Başlatan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Dilmaçoğulları Beyliği	ibiramcan	Dünya Kültürü ve Tarihi	0	13.09.07 22:31
İhşidoğulları Beyliği (İhşidîler)	ibiramcan	Dünya Kültürü ve Tarihi	0	13.09.07 22:30

13.09.07, 22:30	#1
ibiramcan	Tolunoğulları Beyliği Dokuzuncu asırda Mısır ve Suriye’ye hâkim olan Türk-İslâm devletlerinden. Tolunlular İslâm halifeliği toprakları içinde kurulan ilk müstakil Türk siyasi teşekkülüdür. Kurucusu Oğuz Türklerinden Ahmed bin Tolun idi. Halifelik merkezi Bağdat yakınlarındaki Samarra’da bulunuyordu. Ahmed’in babası Tolun Abbâsi Halifesi El-Mu’tasım (838-842) zamanında cesareti ve bilgisiyle şöhret yapmış bir zâttı. Ahmed de aynı derecede cesur ve bilgili bir şahsiyetti. Abbasi valisinin vekili olarak Mısır’a geldi. Mısır valisi oldu. Nüfuzunu Filistin ve Suriye’ye kadar genişletti. Ülkesinde imar faaliyetlerinde bulunup lüzumlu askerî tedbirleri alarak kuvvetli bir ordu kurdu. Abbasiler Irak’taki zenci esirlerle meşgul olurken istiklâlini ilan etti (868). Ahmed bin Tolun Mısır maliyesinde ıslahat yaptı. Mısır ahalisini darlıktan kurtarması sebebiyle çok sevilip tutuldu. Kısa zamanda Şam Halep Antakya şehirleriyle birlikte Suriye’yi idaresine aldı. Adana ve Tarsus bölgesini de ülkesine bağladı. Ahmed bin Tolun’un 884’te vefatıyla yerine oğlu Humâreveyh geçti. Humâreveyh (884-896) zamanında Tolunoğullarının ikbali daha da parladı. Devletin sınırları; Toroslar El-Cezire ve Irak’a kadar genişledi. 892’de yeni Abbasî halifesi olan El-Mu’tezid hilâfete gelişinde Humâreveyh ve onun vârislerine üç yüz bin dinar vergi mukabilinde otuz yıl süreyle Mısır ile Toros sıradağlarına kadar Suriye’yi ve Musul hariç El-Cezire’yi verdi. Antlaşma daha sonra Tolunluların çok az lehine olacak şekilde yeniden tanzim edildi. Humâreveyh kızı Kadr-ün-Nedâ’yı Abbasî halifesine destanlaşan bir merasimle verdi. Humâreveyh Suriye’ye yaptığı bir sefer sırasında köleleri tarafından otuz iki yaşındayken öldürüldü (896). Humâraveyh’in genç yaşta öldürülmesi Tolunoğulları Devleti ve Mısır için büyük bir talihsizlik oldu. Yerine geçen oğlu ve kardeşleri istiklallerini koruyamadılar. Suriye çölündeki sapık Karmatileri kontrol edememeleri halifenin büyük bir ordu göndermesine sebep oldu. Mısır ve diğer ülkeleri Abbasi Halifesi El-Muktefi’nin kumandanı Muhammed bin Süleyman tarafından ele geçirilerek bölge valilerinin idaresine verildi. Tolunoğlu hanedanı mensupları Bağdat’a götürüldü (905). Tolunoğulları zamanında Mısır altın çağını yaşadı. İktisadî ve ticarî bakımdan gelişip zenginleşti. Halkın üstündeki ağır malî yükler kaldırılarak refah seviyesi yükseltildi.İmar faaliyetlerinde bulunulup büyük mimarî eserler yapıldı. Güçlü bir donanma kuruldu. Ahmed bin Tolun Kahire yakınlarına Fustât şehrini inşa ettirip burayı başşehir yaptı. Tolunlulardan kalma Tolunoğlu Ahmed Camii 9. yüzyılda yapılmasına rağmen çeşitli istilâ ve zamanın tahribatına uğradığı halde hâlâ ibadete açıktır. Tolunoğlu Ahmed Camii yanında vakıf olarak hastane eczane ve iki de hamam vardı. Yeni inşa edilen Fustât ve El-Ketâ’i’de hükümdarın sarayı etrafında kumandanların konakları; iktisadî ticarî ve sosyal hayatın vazgeçilmez müesseseleri olan pek çok cami çarşı han hamam değirmen ve fırın vardı. El-Ketâ’i’de askerî iskân milliyetlere göreydi. Her kavmin mahalleri ayrıydı. Tolunlular ordusunun mevcudu yüz bine yaklaşırdı. Ordu Türk ve Sudanlılardan meydana gelirdi. Ordunun kışlaları kumandanların konakları etrafındaydı. Tolunoğulları devrinde Mısır başta edebî tarihî dînî ve felsefî ilimler olmak üzere muhtelif ilim sahalarında büyük gelişme gösterdi. İlme ve âlimlere önem veren emirlerin evleri birer ilim merkezi hâlindeydi. Tolunoğlu hükümdarları halka karşı cömert davrandıklarından şair ve edipler onların ihsanlarına nail olmak için etraflarına toplanmışlardı. Bu devirde Arap dili ve edebiyatı üzerinde çalışan El-Velid bin Muhammed et-Temîmî Ahmed bin Câfer ed-Dineverî ile tefsir hadis fıkıh ve kıraat ilimlerinde Kadı Bekkar bin Kuteybe Debi bin Süleymân el-Murâdî ve Ebû Câfer Tahavî bölgede yaşayan âlimlerin ileri gelenlerindendiler.

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

Tolunoğulları Beyliği

Tolunoğulları Beyliği

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

Benzer Konular