Gevişgetirenler

Vikipedi özgür ansiklopedi


Git ve: [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]

Geviş getirenler
[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]Alem:[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Hayvanlar)
Şube:[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Kordalılar)
Sınıf:[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Memeliler)
Takım:[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Çift toynaklılar)
Alt takım:Ruminantia (Gevişgetirenler)
[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] 1777[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]

• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Tragulidae)
• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Pecora)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Giraffidae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Moschidae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Antilocapridae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Cervidae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Bovidae)

Bir dana'nın midesi: m - Yemek borusunun çıkışı v - İşkembe n - Börkenek b - Kırkbayır l - Şirden t - Bağırsağın başlangıcı


Gevişgetirenler (Ruminantia) [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Artiodactyla) takımı içinde bir alt takım.
Bu alt takıma ait [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] hayvanların sahip oldukları çok odalı mideleri mikrobiyolojik bir sindirim yöntemini mümkün kılar. Bu iyi gelişmiş sindirim sistemleri ile çoğu diğer [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] tek bir odadan oluşan mideleri ile sindiremedikleri maddeleri bile (örneğin [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]) değerlendirebilirler.
Adlarını veren özellikleri çoktan yutmuş ve az sindirmiş oldukları maddeleri dinlenirken tekrar ağızlarına getirip tekrar çiğnemelerinden kaynaklanmaktadır. Buna geviş getirmek denir. Sonra bu tekrar çiğnenip yutulan maddeler asıl sindirime bırakılır.
Konu başlıkları

[[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]]

• <LI class=toclevel-1>[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] <LI class=toclevel-1>[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] <LI class=toclevel-1>[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]
• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]

Mide yapısı [[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]]

Geviş getirenlerin mideleri çoğunlukla dört odadan oluşur:

• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Abomasum) tek mideli memelilerin midesi gibidir.

Bu mideye giden yolda [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] bölümleri olan:

• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Rumen)
• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Retikulum) ve
• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Omasus) bulunur.

Ayrıca işkembenin daha küçük bir ön odası vardır ki bu da ayrı bir mide olarak sayılırsa midelerin sayısı beşe yükselir. Bazen işkembe'nin ve börkeneğin birbirlerine benzeyen görevlerinden dolayı birlikte tek bir bilimsel ad altında Reticulorumen olarak adlandırıldığına da rastlayabiliriz.
Geviş getiren hayvanlar otlanma anında bitkisel besinlerini ancak kabaca çiğner ve yutarlar. Bu yuttukları maddeler işkembeye gider. İşkembe ve diğer ön midelerinde çok sayıda [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] ve [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] gibi mikroorganizmalar vardır. Yutulan maddeler bu mikroorganizmalar ile iyice karışır.
Bu mikroorganizmalar çoğu [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] işkembe duvarının alabildiği maddelere çevirebilirler. [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] denilen bu olayda çoğu diğer memelilerin sindiremedikleri bazı maddeler bile sindirilip enerji kaynağı olarak değerlendirilebilir (örneğin [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]). Bu fermentasyonda meydana gelen gazlar börkeneğin içinde birikir ve ağız yoluyla dışarıya çıkar ([Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]).
Yutulan maddeler sonra daha çok parçalanmaları ve karışmaları için işkembe ile börkenek arasında ileriye geriye verilir. Bu işlem de tamamlandıktan sonra bu hafif sindirilmiş maddeler börkenek ve işkembenin ön odasının kontraksiyonları ve yemek borusunun geriye doğru peristaltik hareketleri ile küçük porsiyonlar halinde tekrar ağıza doğru taşınır. Ağızda maddeler geviş getirilerek daha çok parçalanır ve tekrar yutulur.
Börkeneğin küçük ve büyük parçacıkları ayırabilen bir fonksiyonu vardır. Büyük ve kaba parçaları daima geri tutar ve ince parçaları kırkbayıra aktarır. Kırkbayır bu ince parçaları ezerek içindeki sıvıyı çıkarır. Bu şekilde katılaşan maddeler şirden'e ulaşır. Şirden'in içinde asidin büyük bir kısmı notralize edilir. Maddede bulunan mikroorganizmaların içinde ki proteinler ve yağlar ince bağırsakda çıkarılır.
Besinler bu kadar uzun süre midede tutulduğu sürekli karıştırılıp katılaştırıldığı için geviş getirenlerin midelerinde 'bezoar' taşları oluşur. Bu mide taşları yutulmuş olan kıl ve bitki ipliklerinin zamanla birikip yapışıp sertleşmesi ile meydana gelir.

Sınıflandırma [[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]]

Geviş getirenler iki gruba ayrılabilir:

• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Tragulidae) en ilkel grubtur. Midelerinde [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] bölümü eksiktir.
• [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Pecora) daima yukarıda tarif ettiğimiz dört bölümlü mide yapısına sahiplerdir. İsimlerini veren ortak özellikleri alınlarında daima boynuzları bulunduğundan kaynaklanmaktadır. Beş familyaya ayrılırlar:
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Giraffidae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Moschidae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Antilocapridae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Cervidae)
  • [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] (Bovidae)

Bu takımın dışında benzer bir sindirime sahip olan memeliler [[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]]

Geviş getirenler alt takımından bağımsız bir şekilde bazı diğer memelilerde de benzeri çok odalı mideler ve sindirim sistemleri gelişmişdir: [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] ve [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] alt familyasına ait [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...].
[Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] maymunları [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] ve [Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...] da geviş getirenler gibi mikroorganizma yardımı ile selülozu sindirebilirler. Ancak bu kalın bağırsağın içinde gerçekleşir ve bu yüzden mikrobiyotik proteinler değerlendirilmeleri için ikinci kez sindirim yolunu kat etmeleri gerekir ([Linkleri kayitli üyeler görebilir. Kayit olmak için Tıklayin...]).